تعادل لکه خورشیدی  یکی از موضوعاتی که با دیدن نام آن شاید، کسی تصورش را هم نمیکند که ارتباط با علم اقتصاد دارد. اما تعادل لکه خورشیدی sunspot equilibrium زمانی برقرار می شود که برخی متغیرهایی که اثر ذاتی بر اقتصاد ندارد، می توانند اثرات مهمی بر پیامدهای اقتصاد در حوزه خرد و کلان بگذارند، و این اثر گذاری بزرگ تنها به دلیل آن است که عاملین و کنشگران اقتصاد باور دارند که این متغیرها اثرگذارند.

این مفهوم که برای اولین بار توسط دیوید کاس و کارل شل مطرح شد به تاثیر متغیرهای بیرونی بر اقتصاد تاکید می کند در حوزه قیمت گذاری دارایی ها و اقتصاد مالی، مدلهای رشد اقتصادی، سیکلهای تجاری و تبیین بحران های اقتصادی دارای کاربرد گسترده در میان اقتصاددانان است. برای مثال برای تبیین بروز تعادلهای چندگانه بیان می شود که هر اقتصادی با دارا بودن تعادل چندگانه قاعدتاً دارای یک متغیر لکه خورشیدی می باشد. به گونه ای که اگر عاملین و کنشگران اقتصاد باور کنند که اقتصاد در یک وضعیت تعادل مشخص قرار خواهد گرفت، متغیر لکه خورشیدی می تواند اثرات بالایی در رسیدن اقتصاد به آن تعادل ایفا کند. به گونه ای که هر چه افراد ارزش بالاتری به این متغیر بدهند، اقتصاد نیز به تغییرات این عامل (که از لحاظ تئوری سنتی باید بدون تاثیر بر متغیرهایی حقیقی اقتصاد باشد) بسیار حساس خواهد بود و با نوسانات متغیر لکه خورشیدی اقتصاد نیز وارد نوسان خواهد شد، و اندازه این نوسانات ارتباط مثبتی با باورهای افراد و عاملین اقتصادی در مورد متغیر لکه خورشیدی خواهد داشت. برای مطالعه می توانید به این مقاله یا اینجا مراجعه کنید.

یکی از مقالاتم با نام بررسی اثرات ساختار آموزش بر توزیع درآمد در فصلنامه مدلسازی اقتصادی به چاپ رسید. همانگونه که آگاهید، چگونگي توزيع درآمد امر مهمي برای سياستگذاري در جامعه است. از اینرو شناخت متغيرهاي موثر بر نحوه توزيع درآمد مي­تواند اولين گام در اين امر باشد. يکي از مهمترين متغيرهايي که بر توليد و از اينرو بر نحوه توزيع آن در جامعه اثر دارد، سطوح سواد و ساختار نظام آموزشي در جامعه مي­باشد. در مقاله حاضر به بررسي اثرات  ساختار آموزش بر توزيع درآمد ايران در دوره 1386-1347 پرداخته­ايم. در اين راستا علاوه بر بررسي تاثير ميزان آموزش بر نابرابري، به بررسي تاثير هر کدام از سطوح آموزشي و همچنين تاثير آموزش دولتي و خصوصي و آموزش ميان مردان و زنان بر مقدار توزيع درآمد پرداختيم.يافته­هاي اين پژوهش حکايت از آن دارد که سطوح مختلف آموزش سبب کاهش نابرابري شده و همچنين افزايش آموزش دولتي نسبت به خصوصي سبب کاهش بيشتر نابرابري خواهد شد. آموزش زنان نيز بيش از آموزش مردان، نابرابري درآمدي در جامعه را کاهش داده است. اصل مقاله را می توانید در اینجا مشاهده کنید.

در ضمن پیشاپیش سال نو را به همه شما دوستان تبریک می گویم، امیدوارم سالی خوب و خوش در انتطارتان باشد.

یکی از موضوعاتی که در هفته های اخیر بسیار مورد توجه رسانه های داخلی و خارجی قرار گرفته، موضوع تحریم نفتی ایران از سوی کشورهای اروپایی است. هر چند که به اعتقاد من این تنها یک مانور سیاسی برای در آچمز قرار دادن ایران از سوی امریکا و متحدانش است که قاعدتاً و براساس پیشینه بازار نفت و نقش ایران در آن، بسیار بعید است که از سوی آنان عملی شود. تا جایی که تعدادی از شرکتهای اروپایی (ایتالیا، اسپانیا و یونان) قراردادهای خود را تمدید کرده اند. اما سوال اینجاست که اگر این تحریم ها عملی شود و اروپا دیگر از ایران نفت نخرد، آیا کشور ما به کشوری ورشکسته تبدیل خواهد شد؟ آیا امریکا به اهداف خود که همانا فشار بر دولت و گرفتن امتیاز از ایران است خواهد رسید؟

تقریباً از رویدادهای بازار نفت روشن است که خود کشورهای اروپایی هم ریسک بالای این تصمیم خود در هراسند و تلاشهای امریکا برای متقاعد کردن کشورهای آسیایی برای نخریدن نفت ایران نیز به ثمر ننشسته است. این درحالی است که به دلیل واقعه سونامی سال گذشته، ژاپن نیز ناگزیر است تا برای جایگزین کردن نیروگاههای هسته ای تخریب شده خود با سوختهای فسیلی، از ایران نفت بخرد. چین و هند نیز به عنوان بزرگترین خریدان نفت ایران در آسیا، به امتداد تصمیم شان برای خرید نفت از ایران اصرار دارند. هند روزانه ۳۱۰ هزار بشكه نفت از ايران وارد می کند که این مقدار سالانه حدودا ۱۲ ميليارد دلار می شود. از سوي ديگر چين با واردات روزانه ۵۵۰ هزار بشكه نفت از ايران در ۹ ماه نخست سال ۲۰۱۱ به عنوان بزرگترين خريدار نفت ايران شناخته شده است. ترکیه نیز که تقریباً سی درصد نیاز نفتی خود را از ایران تامین می کند، اعلام کرده که همچنان از ایران نفت می خرد. به تمام این موارد باید، حساسیت بالای بازار نفت به شوکهای عرضه و سهم بالای ایران در تولید و منابع نفتی در دنیا را نیز اضافه کرد. به گونه ای که ایران دارای ذخایر نفتی برابر با ۱۳۷۶۰۰۰۰۸۱۹۲ بوده و پس از عربستان و کانادا در جایگاه سوم قرار دارد (تقریباً ۷/۱۲٪ ذخایر نفتی کشورهای اوپک ببینید ). از لحاظ صادرات نیز ایران با صادرات حدود۲۴۰۰۰۰۰ بشکه در روز در پس از عربستان، روسیه و امارات در جایگاه چهارم قرار گرفته است. این درحالی است که تولید نفت در کشور روزانه برابر با۴۱۷۲۰۰۰ بشکه می باشد. اما سناریو اول، آیا عربستان قادر به تامین نفت اروپا است؟ میزان تولید نفت عربستان۹۷۶۴۰۰۰  بشکه در روز است که با احتساب آنکه ۸۷۲۸۰۰۰ را صادر  میکند تنها مقدار ۱۰۳۶۰۰۰ بشکه در روز قادر به اضافه صادرات است (فرضاً چیزی مصرف نکند). این در حالی است که اروپا  روزانه تقریباً ۶۰۰۰۰۰ بشکه نفت از ایران خریداری میکند. یعنی از لحاظ بصری، عربستان قادر به تامین نفت اروپا می باشد. اما باید اینرا نیز در نظر گرفت که بازار نفت دارای شوکهای زیادی است، یکی از مهمترین آنها میزان ظرفیت مازاد است که به نوعی اطمینان و اعتماد آتی مصرف کننده گان را افزایش می دهد و باعث ثبات قیمت می شود، اما در صورتی که عربستان بتواند نفت اروپا را تامین کند، این ظرفیت مازاد بازار تا حد زیادی کاهش یافته و بار روانی بالایی بر بازار نفت خواهد داشت، که خود عامل تشدید تقاضا و افزایش قیمت  نفت است. علاوه بر این، شوکهای بخش عرضه نیز بسیار بر بازا نفت اثرگذار بوده است (یک شوك نفتي در سال ۱۹۷۹م، به دليل كاهش توليد نفت ايران به خاطر اعتصاب كاركنان نفت قبل از انقلاب اسلامي و متوقف شدن آن در روزهاي پيروزي انقلاب اسلامي رخ داد ببینید، شوک نفتی پس از جنگ عراق و ...). بنابراین قاعدتاً قیمت نفت پس از تحریم ایران توسط اروپا، افزایش خواهد یافت. و این خود باعث می شود درآمد تولیدکننده گان نفت افزایش یابد و حتی در پاره ای موارد سودشان نیز افزایش یابد. با توجه به کشش عرضه و تقاضای نفت، در این صورت حتی با کاهش ۲۵٪ فروش نفت خام ایران، باز هم  نباید انتظار کاهش شدید درآمدهای نفتی ایران را داشته باشیم و حتی شاید این درآمدها افزایش هم پیدا کند.  اما سناریو دوم دوم آن است که عربستان قادر به تامین نفت اروپا نباشد، اینجاست که بحران عظیم نفتی اروپا را دربرخواهد گرفت و قیمت نفت به صورت تصاعدی افزایش می یابد. و اروپایی هایی که هم اکنون هم به دلیل سیاست های ریاضت اقتصادی یکی پس از دیگری درحال ورشسکت شدن هستند، در منجلابی که خود ساخته اند غرق خواهند شد.

بنابراین امریکا نه تنها قادر به این نیست که ایران را تحت فشار قرار دهد، بلکه او و متحدانش مجبور به خرید نفت با قیمت بالاتری خواهند بود. که این خود سبب کاهش قدرت اقتصادی و مانور آنان در اقتصاد جهانی می شود. از سوی دیگر ایران نیز به دلیل نزدیکی اقتصادی سیاسی که با کشورهای منطقه و اقتصادهای نوظهور دارد، قادر است مازاد نفت خود را که به اروپا صادر نمی کند، به قیمت های کمتر (به واسطه تحریم اروپا، ناچاراً باید ایران، روی قیمت مانور داده و نفت را ارزانتر از قیمت جهانی بفروشد) به هند، چین، ژاپن و سایر کشورهای همپیمانش بفروشد. اما نتیجه این عمل چیزی جز افزایش قدرت اقتصادی این کشورها به دلیل خرید مواد اولیه ارازانتر از قیمت جهانی نخواهد بود که به واسطه این برتری قادرند خود را در عرصه رقابت های اقتصادی بیش از پیش از امریکا و همپیمانان آن نزدیک کرده و تبدیل به قدرتهای اقتصاد جهانی شوند. به گونه ای که هم اکنون هم چین و هند به عنوان یکی از بزرگترین تهدیدات اقتصادهای شکننده اروپا و امریکا هستند. تا جایی که تولیدات ارزان این کشورها توانسته در بسیاری از بخشهای تولیدی گوی سبقت را از رقبای اروپایی و امریکایی خود برباید. که پس از این برتری تاکتیکی که به واسطه عدم حمایت از تحریم نفت ایران نصیبشان می شود، قادرند در صنایع و زیرساختارهای اقتصاد نیز به عنوان تهدید مهمی برای رقابای غربی خود به حساب آیند.

بنابراین به صورت خلاصه گمان بر این است که تحریم نفتی ایران از سوی امریکا و هم پیمانانش، نه تنها ایران را تحت فشار قرار نمی دهد، بلکه به نوعی خودزنی بزرگی برای امریکا و اروپا خواهد بود. چون در این واسطه نه تنها به هدفشان (یعنی تضعیف ایران می رسند) ، بلکه از لحاظ رقابت اقتصاد جهانی، در برابر رقبایشان (چین و هند و ژاپن) ضعیف تر از قبل خواهند شد. به این موارد باید بحران اقتصادی اروپا را نیز اضافه نمود که آنان را بیشتر از پیش تحت فشار قرار خواهد داد.

بنابراین به هیچ وجه نباید نگران این بلوف سیاسی امریکا بود، و به این بحران روانی دامن زد. با تحریم اروپا، درآمدهای نفتی کشورمان نیز به دلیل کششهای عرضه و تقاضا و شوکی که در بازار نفت رخ می دهد، تغییر شگرفی نخواهد داشت. بنابراین همان بِه که خودمان از هم اکنون از این تحریم استقبال کنیم و از آن نهراسیم.

د ر روزهای اخیر شاهد تحول جالبی در تبلیغات تلوزیونی هستیم که شاید به بهترین شیوه حال روز اقتصاد ایران و تصمیمات دولت برای خروج از بحران را نمایش دهد. پس از تشنج بزرگی که در بازار ارز و طلا رخ داد، دولت ناگزیر به افزایش سودهای بانکی شد اما افزایش این سودهای بانکی قاعدتاً قادر به جمع آوری نقدینگی در اقتصاد نیست و تحولی کوتاه مدت است. از این رو ناگزیر به یافتن بازاری نو برای سرمایه گذاری خواهیم بود که قادر به رقابت به تحولات ارز و طلا باشد، بهترین و شاید ناشناخته ترین بازار، بازار بورس در ایران است. این بازار به دلیل نوع سرمایه گذاری و تحولات خود، نیاز به آشنایی اولیه سرمایه گذاران دارد و این روزها تیزرهای تبلیغاتی سازمان بورس در حال آشنا کردن مردم به فرآیند سرمایه گذاری در بورس است. هر چند این کار بسیار تخصصی تر از آن است که بتوان با چند تیزر تبلیغاتی آنرا آموزش داد، اما همین که مردم را با بورس و اهمیت آن در تحول اقتصاد کشور آشنا کند، بسیار جای خشنودی دارد. امید است با این سیاستهای بتوان فرهنگ سرمایه گذاری در بورس و سهام را در کشور نهادینه کرد.

یکی دیگر از مقالات بنده که در آن افتخار شاگردی دکتر رنانی را داشتم در مجله سیاست گذاری اقتصادی به چاپ رسید. تقریباً میتوان گفت این مقاله شاکله اصلی تز کارشناسی ارشدم را نمایش می دهد.

حالتی را تصور کنید که همه  بدهکارند و هرکس براساس اعتبارش زندگي میکند.ناگهان، مردی ثروتمند وارد شهر مي شود. او وارد تنها هتل شهر شده، اسکناس 100 پوندی را روي پيشخوان هتل ميگذارد و براي بازديد اتاق هتل و انتخاب آن به طبقه بالا مي رود. صاحب هتل اسکناس را برميدارد و در اين فاصله مي رود و بدهي خودش را به قصاب مي پردازد. قصاب اسکناس را با عجله به مزرعه پرورش خوک مي برد و بدهي خود را به مزرعه دار مي پردازد. مزرعه دار، اسکناس  را با شتاب براي پرداخت بدهي اش به تامين کننده خوراک دام و سوخت ميدهد.تامين کننده سوخت و خوراک دام براي پرداخت بدهي خود اسکناس را با شتاب به داروغه شهر که به او بدهکار بود میدهد. داروغه اسکناس را با شتاب به هتل مي آورد زيرا او به صاحب هتل بدهکار بود چون هنگاميکه دوست خودش را يکشب به هتل آورد اتاق را با اعتبارش  کرايه کرده بود تا بعدا پولش را بپردازد.حالا هتل دار اسکناس را روي پيشخوان گذاشته است.در اين هنگام توريست پس از بازديد اتاق هاي هتل برميگردد و اسکناس 100 پوندی خود را برميدارد و مي گويد از اتاق ها خوشش نيامد و شهر را ترک مي کند.در اين فرایند هيچکس صاحب پول نشده است. ولي بهر حال همه شهروندان در اين هنگامه بدهي بهم ندارند همه بدهي هايشان را پرداخته اند و با يک انتظار خوشبينانه اي به آينده نگاه مي کنند.

حقوق مالکیت یکی از مفاهیم میان رشته ای است که با قدرت گرفتن نگرش نهادگرایان در اقتصاد نمود بیشتری یافت. نهادگرایان اعتقاد دارند بسیاری از عقب ماندگی های کشورهای جهان سوم به دلیل ضعف نهادی و فقدان حقوق مالکیت در آنها می باشد. خلاصه گزارش بنده برای مرکز پژوهشهای مجلس در مورد حقوق مالکیت منتشر شده است که می توانید در اینجا مشاهده کنید. اما این مفهوم در ایران متاسفانه به هیچ وجه جای اصلی خود را نیافته است و در گوشه کنار هر روزه با نقض روشن همین قانون روبرو هستیم. شاید در همین دنیای وب هم بارها به همین مورد برخورد کرده باشید. مثلاً این وبلاگ که دقیقاً نام خود را از وبلاگ بنده گرفته و متاسفانه زمانی ماجرا دردناکتر می شود که بدانیم نویسنده آن هم یک اقتصاد خوانده است یعنی کسی که به اهمیت حقوق مالکیت در پیشبرد علوم واقف است. در همین دنیای کوچک وبلاگهایی را می توان یافت که به همین دلیل تعطیل شده اند مثلاً این وبلاگ، و همین نمود روشنی از توقف جریان دانش در سطوح جامعه در صورت نقض حقوق مالکیت است. با تعمیم همین مثالها به راحتی می توان استنباط کرد که فقدان این حقوق منجر به رکود دانش و کندی جریان توسعه یافتگی جامعه خواهد شد.

در ضمن منابع آزمون دکتری هم اعلام شد اینجا را ببینید

معاون حقوقي رييس‌جمهور، گفت: به زودي خانه‌داري در زمره مشاغل رسمي قرار مي‌گيرد و زنان خانه‌دار از انواع بيمه‌هاي اجتماعي بهره‌مند مي‌شوند و تعداد زنان سرپرست خانوار از رقم بيكاران كاسته مي‌شود.

این خبر را می توانید در اینجا مشاهده کنید. اما همچنان این سوال برای من باقی می ماند که اگر زنان خانه دار شاغلند، پس مقدار تولید شان چگونه محاسبه می شود؟ اگر تولید برابر صفر دارند پس فکر نمیکنید متوسط تولید سرانه نیروی کار به شدت کاهش یابد؟ آیا در این صورت در آمار مربوط به اشتغال کشور جهش خیره کننده ای مشاهده نخواهد شد؟

ل ینک بسیار جالبی که لازم است حتماً مشاهده کنید. در سرشماری نفوس مسکن چه کسی شاغل به حساب می اید و چه فعالیت هایی شغل است؟ این لینک برگرفته از خبر آنلاین می باشد که از متن دفترچه راهنمای مامورین سرشماری اقتباس شده است. جالبترین بخش آن افرادی هستند که در حال تعمیر منزل خود می باشند، شاغل به حساب می آیند یا موارد مشابه این .... که بسیاری از فعالیت های منجر به خودمصرفی را نیز در بر دارد. در صفحه ۱۰۸ این راهنما آمده است که در مناطق روستایی کودکان بالای ده سالی که به خانواده خود در هفته گذشته حداقل یک ساعت در کارهای کشاورزی یا مشابه آن کمک کرده اند، در مربع دو علامت ضربدر درج شود، به عبارت دیگر شاغل هستند. 

اما یک سوال برای من در این نوع محاسبه پیش آمد، وقتی که در سرشماری جمعیت فعال و جویای کار را محاسبه می کنند باید پتانسیل اشتغال کشور براساس تعریف شاغل مورد نظر قرار گیرد، یعنی اگر نوجوان ۱۱ ساله ای در خانواده روستایی در هفته گذشته به هر دلیلی به خانواده خود کمک نکرده باید بیکار به حساب آید؟ اگر این استدلال درست باشد، باید تمام افراد بالای ده سال کشور اعم از محصل یا دانشجو جزء جمعیت جویای کار محاسبه شوند، اما در محاسبه هایی که در حال حاضر در سرشماری نفوس مسکن انجام می شود، اینها جزء جمعیت جویای کار نیستند، اما اگر یک ساعت کار کنند حتی اگر کمک به خانواده خود باشد، شاغل به حساب می آیند. اگر این قضیه را به صورت حدی نگاه کنیم، با این نوع محاسبه این احتمال وجود دارد که حتی تعداد شاغلین کشور بیش از  تعداد جمعیت فعال شود؟ در ضمن به این مورد هم باید توجه کرد که وقتی کسی شاغل به حساب می آید، حتماً باید ارزش افزوده تولیدی وی هم محاسبه شود. با تعاریف موجود در سرشماری امسال، چگونه ارزش افزوده زنان خانه دار و کودکانی که برای خانواده خود کار می کنند و یا سربازان که همگی بنا به تعاریف موجود در سرشماری امسال شاغل به حساب می آیند، مورد محاسبه قرار می گیرد؟ قاعدتاً اینها قابل محاسبه نیست، بنابراین یا باید ارزش افزوده شان را برابر صفر قرار دهند یا اینکه برای همه آنها که فعالیت مشابهی انجام می دهند یک ارزش افزوده فرضی معرفی کنند. که در هر دو حالت آمارهای اکتسابی قابل اعتماد و مقایسه برای مطالعات علمی نخواهد بود. در حالت اول این مشکل پیش خواهد آمد که ارزش افزوده سرانه نیروی کار در کشور به شدت پایین می آید (چون تعداد شاغلین زیاد شده ولی مقدار ارزش افزوده نیروی کار تغییری نکرده) و در حالت دوم نیز از برآوردهای فرضی برای محاسبه تولید و ارزش افزوده ها استفاده شده است.

به دلایل فراوان امیدوارم استدلال من نادرست باشد

این روزها بحران های مالی و ناآرامی های اجتماعی ناشی از اصلاحات عظیم اقتصادی تحت عنوان سیاست ریاضت اقتصادی اروپاییان را تحت فشار قرار داده، دو کاریکاتور جالب در این مورد در سایت کاریکاتور های سیاسی بود، بهتر دیدم در اینجا هم سایت را معرفی کنم و هم این دو کاریکاتور جالب را